İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) sınavlarına giren adayların en büyük stres kaynaklarından biri, sınav sonrasında açıklanan soruların cevap anahtarıdır. İSG mevzuatının çok sık güncellenmesi, bazen sınavı hazırlayan komisyonların dahi gözünden kaçan hatalı soruların veya çift doğru cevaplı seçeneklerin kitapçıklara girmesine neden olabilmektedir. Bu durum, sınav sonrası itiraz süreçlerini başlatır ve bazı durumlarda ÖSYM (veya yargı yoluyla Danıştay) hatalı soruların iptaline karar verir.
Peki, iptal edilen bu sorular sizin puanınızı nasıl etkiler? Halk arasında yaygın bir inanış olan "İptal edilen soru herkes için doğru sayılır" bilgisi doğru mudur? Özellikle baraj sınırında (68 puan veya 69 puan) kalan adaylar için bir sorunun iptali "geçti" veya "kaldı" durumunu tamamen değiştirebilir. Bu makalemizde, iptal edilen soruların İSG puan hesaplamasına olan istatistiksel ve yasal etkisini, ÖSYM'nin uyguladığı güncel hesaplama formülünü ve kendi sonucunuzu nasıl test edeceğinizi İSG Puan Hesaplama aracıyla birlikte detaylıca inceleyeceğiz.
ÖSYM'nin "İptal Edilen Soru" Kuralı (Geçmiş ve Günümüz)
İptal edilen soruların değerlendirilmesi konusunda ÖSYM'nin kuralları yıllar içinde farklılık göstermiştir. Bu yüzden forumlarda veya eski blog yazılarında okuduğunuz bilgiler güncel olmayabilir.
Eski Kural (Yanlış Bilinen Kural): "Herkes İçin Doğru Sayılır"
Geçmişte (ve bazen MEB'in uyguladığı sınavlarda), iptal edilen bir soru, sanki sınava giren tüm adaylar o soruyu doğru yanıtlamış gibi kabul edilerek 50 soru (100 puan) üzerinden hesaplamaya dahil edilirdi. Ancak bu yöntem, o soruyu sınav anında bilgi birikimiyle çözen ve hata olduğunu fark edip işaretleyen ile tamamen boş bırakan kişi arasında adaletsizlik yarattığı gerekçesiyle ÖSYM tarafından değiştirilmiştir.
Güncel Kural: "Değerlendirme Dışı Bırakılır ve Oransal Hesaplama Yapılır"
ÖSYM'nin İSG Sınav Başvuru Kılavuzlarında yer alan güncel hüküm oldukça nettir: “Sınav sonrasında ÖSYM Başkanlığı veya yargı mercileri tarafından iptaline karar verilen sorular değerlendirme dışı bırakılarak geçerli soruların puan değerinin yeniden saptanması suretiyle puanlama yapılır.”
Bu kuralın anlamı şudur: İptal edilen soru, sınav testinden tamamen silinir. Sınav 50 soru üzerinden değil, (örneğin 2 soru iptal edildiyse) 48 soru üzerinden hesaplanır. Ancak toplam tam puan (100) değişmez. Kalan her bir geçerli sorunun puan değeri (katsayısı) oransal olarak artar.
İptal Durumunda Matematiksel Hesaplama Nasıl Yapılır?
Konuyu daha anlaşılır kılmak için senaryolar üzerinden ilerleyelim.
Standart Durum (İptal Yokken)
- Sınavdaki Soru Sayısı: 50
- Tam Puan: 100
- 1 Sorunun Puan Değeri: 100 / 50 = 2 Puan
- 70 Barajını Geçmek İçin Gereken Doğru Sayısı: 35 Doğru (35 x 2 = 70)
Senaryo 1: Sınavda 1 Soru İptal Edilirse
Sınavda 1 hatalı soru tespit edildi ve iptal edildi. Bu soru testten çıkarılır.
- Geçerli Soru Sayısı: 49
- Tam Puan: 100
- Yeni Soru Başına Puan Değeri: 100 / 49 = ~2.0408 Puan
Şimdi, sınırda kalan iki adayın durumuna bakalım:
Aday A (34 Doğru yapmıştı, iptal edilen soruyu da yanlış veya boş yapmıştı):
İptal edilen soru Aday A'nın doğrusu değildi. Dolayısıyla geçerli 49 sorudan hala 34 doğrusu var.
- Aday A'nın Yeni Puanı: 34 x 2.0408 = 69.38 Puan
- Sonuç: Aday A, eskiden de (34x2=68) kalıyordu, iptal sonrasında da (69.38) KALDI. Ancak puani 1.38 puan artmış oldu.
Aday B (35 Doğru yapmıştı, ama iptal edilen soru onun doğru yaptığı sorulardan biriydi):
Buraya dikkat! Aday B'nin 35 doğrusu vardı. Ancak o doğrulardan biri iptal edildi. Artık geçerli 49 soru içinde Aday B'nin 34 doğrusu var.
- Aday B'nin Yeni Puanı: 34 x 2.0408 = 69.38 Puan
- Sonuç: Aday B, eskiden (35x2=70) geçiyorken, şimdi kendi doğrusu iptal olduğu için (69.38) KALDI.
Bu senaryoda, "soru iptal olursa herkes geçer" inanışının aslında ne kadar tehlikeli olduğunu görüyoruz. Eğer iptal edilen soruyu zaten doğru yaptıysanız, kural gereği o soru testten çıkarıldığı için doğru sayınız düşecek, katsayı artsa bile puanınız aynı oranda yükselemeyecektir.
Senaryo 2: Sınavda 2 Soru İptal Edilirse (Uzmanlık / Hekimlik İçin)
- Geçerli Soru Sayısı: 48
- Yeni Soru Başına Puan Değeri: 100 / 48 = 2.0833 Puan
Sınırda (34 Doğru) olan aday ne olur? (İptal olan soruları boş bırakmış/yanlış yapmış olsun):
34 x 2.0833 = 70.83 Puan
Sonuç: Aday, 2 sorunun (kendisinin yapmadığı) iptal edilmesiyle 68 puandan 70.83 puana çıkarak sınavı GEÇTİ.
İşte İSG sınavlarından sonra adayların "İnşallah şu iptal olur" diye dua etmelerinin sebebi, yapamadıkları soruların iptal edilerek, kalan doğrularının değerinin (2'den 2.08'e) artması ve onları barajın üstüne taşımasıdır.
DSP Sınavlarında (60 Barajı) İptalin Etkisi
Diğer Sağlık Personeli adayları için baraj 60 puandır (30 doğru). İptal kuralı aynı şekilde işler.
Diyelim ki 3 soru iptal edildi:
- Geçerli Soru Sayısı: 47
- 1 Soru Değeri = 100 / 47 = 2.127 Puan
Eğer DSP adayı, kalan 47 sorudan 29'unu doğru yaptıysa (iptal olanlar onun yanlışı ise):
- Yeni Puanı: 29 x 2.127 = 61.68 Puan (GEÇTİ)
Oysa standart sınavda 29 doğru (29x2=58) ile kalıyordu. 3 sorunun (kendi yanlışı olan) iptali, 29 doğrunun gücünü artırarak adayı barajın üstüne attı.
Aracımızla İptal Senaryolarınızı Hızlıca Test Edin
Gördüğünüz gibi iptal durumlarında puan hesaplamak, elde kağıt kalemle veya standart hesap makineleriyle bol küsuratlı ve hata yapmaya açık bir işlemdir. Üstelik iptal edilen sorunun sizin doğrunuz mu yoksa yanlışınız mı olduğu, net sayınızı değiştireceği için kafa karışıklığı yaratır.
Bunun için geliştirdiğimiz İSG Puan Hesaplama aracımızı, bir "simülasyon aracı" gibi kullanabilirsiniz. İptal dedikoduları çıkmaya başladığında hemen şu adımları uygulayın:
- Toplam Soru Sayısını Güncelleyin: Araçta varsayılan olan '50' değerini, iptal edilen soru sayısı kadar düşürün (Örneğin 2 soru iptalse '48' yapın).
- Kendi Netinizi Revize Edin: İptal edilen 2 soruyu sınavda doğru mu yapmıştınız yanlış mı? Eğer doğru yapmışsanız, 'Doğru Sayısı'nı 2 azaltın. Yanlış veya boş yapmışsanız, Doğru Sayınız aynı kalacaktır (Sadece yanlış/boş kutusundan düşürün).
- Baraj Kontrolü: Toplam soru sayınız doğru+yanlış+boş sayınıza eşit (48) olduğunda, araç size otomatik olarak "(Net / 48) x 100" formülü üzerinden tam ÖSYM puanınızı (örn: 70.83) ve güncel durumunuzu söyleyecektir.
Sonuç olarak; İSG sınavlarında iptal edilen bir soru bir şans kapısı aralayabileceği gibi (yapamadığınız soru iptal olursa), bir risk de taşıyabilir (yaptığınız soru iptal olursa). Bu nedenle, sınav hedefinizi her zaman 35 doğrunun (70 puan) çok üzerinde, yani "güvenli bölgede" (örneğin 40 doğru - 80 puan) tutmak, bu tür iptal krizlerinden yara almadan kurtulmanızı sağlayacak tek kalıcı stratejidir.
