Borsa İstanbul'da (BİST) işlem gören bir şirket, sermaye artırımı (bedelli veya bedelsiz) yaptığında ya da temettü (kâr payı) dağıttığında, hissenin piyasa fiyatında otomatik bir matematiksel düzeltme yapılır. Bu işlemlerin gerçekleştiği günün sabahında, hissenin işlem görmeye başlayacağı yeni referans fiyata "Teorik Fiyat" veya "Baz Fiyat" denir.
Teorik fiyatın doğru hesaplanması, yatırımcıların piyasa açılışında hissenin pahalı mı yoksa ucuz mu kaldığını değerlendirmesi açısından hayati öneme sahiptir. Karmaşık matematiksel hesaplamalarla uğraşmak istemiyorsanız, Sermaye ve Temettü aracımızı kullanarak teorik fiyatınızı anında öğrenebilirsiniz. Ancak işin mutfağını öğrenmek isteyenler için işte detaylar.
Teorik Fiyat Neden Düşer?
Teorik fiyat uygulamasının temel mantığı şudur: Kurumsal bir eylem (temettü veya sermaye artırımı) gerçekleştiği anda yatırımcının haksız zenginleşmesi veya fakirleşmesi engellenmelidir.
- Temettüde: Şirketin kasasından nakit çıkar. Şirketin değeri azaldığı için hisse fiyatı da dağıtılan nakit kadar düşürülür.
- Bedelsizde: Şirketin değeri değişmez ancak piyasadaki hisse sayısı (bölen) artar. Bu yüzden birim hisse fiyatı düşer.
- Bedellide: Şirketin kasasına rüçhan hakkı kullanımlarından nakit girer ve aynı zamanda hisse sayısı artar. Fiyat bu iki değişkenin ortalamasına göre dengelenir.
Teorik Fiyat Hesaplama Formülü (Genel Formül)
Borsa İstanbul'un kullandığı, bedelli, bedelsiz ve temettü işlemlerinin tamamını veya herhangi bir kombinasyonunu kapsayan Ana Teorik Fiyat Formülü şu şekildedir:
Teorik Fiyat = [ (Mevcut Adet × Kapanış Fiyatı) + (Bedelli Adeti × Rüçhan Kullanım Fiyatı) - (Mevcut Adet × Brüt Temettü) ] / Yeni Toplam Adet
Bu formül, yukarıda saydığımız kurumsal eylemlerden hangisi gerçekleşiyorsa o kısımların formüle dahil edilmesi, olmayanların ise sıfır (0) kabul edilmesi prensibiyle çalışır.
Senaryo 1: Sadece Temettü Dağıtımı
Sadece temettü veren bir şirkette hisse sayısı (bedelli/bedelsiz) değişmediği için formül çok basitleşir.
Teorik Fiyat = Kapanış Fiyatı - Hisse Başı Brüt Temettü
Örnek: Kapanış fiyatı 50 TL olan bir hisse, hisse başına 2 TL brüt temettü verirse ertesi gün açılıştaki referans fiyatı 48 TL olur.
Senaryo 2: Sadece Bedelsiz Sermaye Artırımı
Yeni nakit girişi veya çıkışı yoktur, sadece hisse sayısı artar.
Teorik Fiyat = Kapanış Fiyatı / (1 + Bedelsiz Oranı)
Örnek: Kapanış fiyatı 120 TL, bedelsiz oranı %100 (oran=1). Teorik Fiyat: 120 / (1+1) = 60 TL.
Senaryo 3: Sadece Bedelli Sermaye Artırımı
Şirkete rüçhan hakları üzerinden yeni nakit girer ve lot sayısı artar.
Örnek: Kapanış fiyatı 20 TL. Bedelli oranı %50 (0,5). Rüçhan fiyatı 1 TL.
1.000 lot üzerinden hesaplayalım:
- Mevcut Değer: 1.000 × 20 = 20.000 TL
- Rüçhan Girişi (Bedelli Ödemesi): 500 lot × 1 TL = 500 TL
- Toplam Değer: 20.500 TL
- Yeni Toplam Adet: 1.500 Lot
- Teorik Fiyat: 20.500 / 1.500 = 13,66 TL
Teorik Fiyatta Yuvarlama Kuralı (Fiyat Adımı)
Borsada teorik fiyat hesaplandıktan sonra, hisse senetleri her fiyattan işlem göremez; belirli "fiyat adımlarına" (tick size) uymak zorundadırlar. Örneğin 10-50 TL arası hisseler 0,02 TL adımlarla, 50-100 TL arası hisseler 0,05 TL adımlarla hareket eder.
Eğer matematiksel formül sonucu teorik fiyat 13,666... TL çıkarsa, borsa bu rakamı hissenin bulunduğu fiyat grubundaki en yakın fiyat adımına yuvarlar. Bu nedenle hesap makinesiyle bulduğunuz değer ile borsadaki referans fiyat arasında 1-2 kuruşluk küsurat farkları olabilir.
Hepsini Bir Arada Hesaplamak
Bazı şirketler aynı gün hem bedelli, hem bedelsiz hem de temettü işlemini birlikte yapabilir. Bu durumda ana formülü tam kapasite kullanmak zorunludur. Yanlış hesaplama yapıp stratejik hata yapmamak adına, gelişmiş altyapısıyla tüm olasılıkları sizin yerinize hesaplayan Sermaye ve Temettü aracımızı tercih edebilirsiniz.
Yasal Uyarı: Bu makalede yer alan bilgiler eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Şirketlerin resmi KAP duyuruları esas alınmalıdır.
