Asgari Geçim İndirimi (AGİ) 2022 yılı itibarıyla kaldırılmış olsa da, geçmiş yıllarda eksik yatan veya hiç ödenmeyen AGİ tutarları için çalışanların geriye dönük hak arayışı devam etmektedir. İş hukuku ve zamanaşımı süreleri göz önüne alındığında, 2021 ve öncesi dönemler için geriye dönük AGİ hesaplaması yapmak teknik bir gerekliliktir. Bu makalede, geçmiş dönem AGİ alacaklarının nasıl hesaplandığını adım adım inceleyeceğiz.
Güncel durumda AGİ'nin sıfır olduğunu teyit etmek ve tarihsel bilgilendirme notlarını okumak için Asgari Geçim İndirimi (AGİ) aracına göz atabilirsiniz.
Zamanaşımı Süresi ve AGİ Alacakları
İş Kanunu ve Borçlar Kanunu hükümlerine göre, ücret alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır. AGİ de bir ücret alacağı (daha doğrusu vergi iadesi üzerinden ücrete eklenen bir kalem) olarak kabul edildiğinden, çalışanın ödenmeyen AGİ'yi talep etme hakkı doğduğu tarihten itibaren 5 yıl boyunca geçerlidir.
Örneğin, 2021 Aralık ayına ait bir AGİ alacağı, 2026 yılı sonuna kadar talep edilebilir. 2022'de AGİ tamamen kaldırıldığı için, 2024 veya 2025 yılında açılacak bir davada veya arabuluculuk sürecinde sadece 2021 ve öncesine ait hesaplamalar yapılacaktır.
Geçmiş Dönem AGİ Nasıl Hesaplanırdı?
Geriye dönük bir hesaplama yapmak için o dönemin asgari ücretini ve oranlarını bilmek gerekir. Formül genel hatlarıyla şu şekildeydi:
AGİ Formülü:
(O Yılın Yıllık Brüt Asgari Ücreti) x (Çalışanın Oran Toplamı) x (%15 Gelir Vergisi Oranı) / 12 Ay
AGİ Oranları (Hatırlatma)
- Çalışanın kendisi: %50
- Çalışmayan eş: %10
- Çocuk: %7,5
- Çocuk: %7,5
- Çocuk: %10
- ve diğer çocuklar: %5 (Maksimum sınır %85)
Vaka Analizi: 2021 Yılı İçin Geriye Dönük Hesaplama
2021 yılında brüt asgari ücret 3.577,50 TL idi. (Yıllık: 42.930 TL)
Bir çalışanın (Evli, eşi çalışmıyor ve 2 çocuklu) 2021 yılında 6 ay boyunca AGİ'sinin ödenmediğini varsayalım.
1. Çalışanın Toplam Oranını Bulma:
- Kendisi: %50
- Eşi: %10
- Çocuk: %7,5
- Çocuk: %7,5
- Toplam Oran: %75
2. Yıllık AGİ Matrahı:
- Yıllık Asgari Ücret: 42.930 TL
- Matrah: 42.930 TL x %75 = 32.197,50 TL
3. Yıllık ve Aylık AGİ Tutarı:
- Yıllık AGİ: 32.197,50 TL x %15 = 4.829,62 TL (Tahmini)
- Aylık AGİ: 4.829,62 TL / 12 = 402,46 TL
Sonuç: Bu çalışan 2021 yılındaki 6 aylık ödenmeyen dönemi için toplamda 2.414,81 TL (402,46 TL x 6) geçmiş dönem AGİ alacağı talep edebilir.
Geriye Dönük AGİ Talep Süreci
- Bordro İncelemesi: Geçmiş dönem bordrolarında AGİ sütünunda "0" yazıyor mu veya bordroda tahakkuk etmiş olmasına rağmen bankaya eksik mi yatırılmış kontrol edilmelidir.
- Arabuluculuk: Dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecine başvurmak gerekir.
- Bilirkişi Hesabı: Süreç mahkemeye taşınırsa, bilirkişiler yukarıdaki tarihsel formülleri kullanarak dönemsel hesaplama yapar.
Sonuç
Geçmiş dönem (2021 ve öncesi) AGİ hesaplamaları, dönemin asgari ücret tutarlarına ve çalışanın o dönemki güncel medeni durumuna göre spesifik olarak yapılmalıdır. Günümüzde artık uygulanmasa da, bu tarihsel hesaplama iş hukuku davalarının önemli bir parçasıdır. Mevcut bordronuzdaki sıfır tutar uygulamasını Asgari Geçim İndirimi (AGİ) bilgilendirme ekranımızdan teyit edebilirsiniz.
