Ekonomik şartlar ve enflasyondan korunma güdüsüyle tasarruflarını Türk Lirası yerine Döviz (Dolar, Euro vb.) veya Altın/Gümüş (gram, çeyrek, cumhuriyet) gibi değerli madenlerde tutanların sayısı oldukça fazladır. Zekat, birikimlerin üzerinden verildiği için, bu varlıkların zekata tabi olup olmadığı tartışmasız bir şekilde "evet"tir. Çünkü altın, gümüş ve nakit para (dövizler dahil) yapıları gereği "nâmî" (artıcı, ticaret aracı) olarak kabul edilir.
Ancak kur dalgalanmalarının yoğun olduğu dönemlerde, döviz ve altın birikimlerinin zekatı hesaplanırken akıllara pek çok soru gelir: "Zekatı, altını veya doları aldığım fiyattan mı yoksa bugünkü fiyattan mı hesaplamalıyım?", "Alış kurunu mu, satış kurunu mu baz almalıyım?", "Döviz üzerinden hesap yaparken nisap değerini nasıl bulacağım?". Bu makalemizde, döviz ve altın birikimlerinizin zekatını en doğru kurdan nasıl hesaplayacağınızı anlatacak ve Zekat Hesaplama aracımız ile bu süreci nasıl basitleştirebileceğinizi göstereceğiz.
Zekat Hesaplamasında "Değerleme Günü" Kuralı
Zekat hesaplamasında en temel kurallardan biri "Değerleme Günü" (Havl dönümü) kuralıdır. Zekat, varlığın elde edildiği veya satın alındığı tarihteki değeri üzerinden değil; zekat yükümlülüğünün doğduğu, yani malın üzerinden tam 1 kameri yıl (354 gün) geçtikten sonra hesaplama yapılan günkü güncel piyasa değeri üzerinden verilir.
Dolar ve Euro (Döviz) İçin Hangi Kur Baz Alınır?
Döviz kurları gün içinde bile sürekli değişkenlik gösterir. Bankaların döviz alış (kullanıcıdan döviz alma) ve döviz satış (kullanıcıya döviz satma) kurları arasında bir makas bulunur.
Diyanet İşleri Başkanlığı ve genel fıkhi kurallara göre; kişinin elindeki dövizin Türk Lirası cinsinden değeri belirlenirken, zekatın verileceği günkü (hesaplama günündeki) "Döviz Alış Kuru" (TCMB veya serbest piyasadaki alış kuru) baz alınmalıdır. Çünkü kişi elindeki doları bozdurup nakde (TL) çevirmek istediğinde muhatap olacağı gerçek değer, alış kurudur.
Örnek:
Zekat vereceğiniz gün elinizde 10.000 Dolar var. O günkü kur tablosu şu şekilde olsun:
- Dolar Alış: 32.10 TL
- Dolar Satış: 32.30 TL
Sizin dolar varlığınızın TL karşılığı: 10.000 $ × 32.10 TL = 321.000 TL'dir. Zekat matrahına bu rakamı eklemeniz gerekir. (Bunu doları ilk aldığınız fiyat olan örneğin 18.00 TL üzerinden hesaplayamazsınız).
Altın ve Gümüş İçin Hangi Kur Baz Alınır?
Altın ve gümüş için de kural aynıdır. Elinizdeki fiziki veya bankadaki kaydi altınların hesaplama günündeki piyasa (kuyumcu veya banka alış) değeri dikkate alınır.
- Gram Altın (24 Ayar): Banka hesabınızdaki 100 gram altının zekatını hesaplarken, bankanın o günkü "altın alış" fiyatı veya kuyumcular odasının belirlediği güncel alış fiyatı ile 100 gram çarpılır.
- 22 Ayar Bilezikler: Kadınların sahip olduğu ziynet eşyaları (Diyanet'in görüşüne göre nisabı aşarsa zekata tabidir) hesaplanırken, o bileziğin veya kolyenin "hurda altın" değeri (kuyumcuya bozdurulduğundaki değeri) dikkate alınmalıdır. İşçilik maliyetleri zekat hesabına dahil edilmez.
- Çeyrek/Cumhuriyet Altını: Elinizdeki 10 adet çeyrek altını, o günkü kuyumcu alış fiyatı ile çarparak TL değerini bulmalısınız.
Nisap Miktarı Nasıl Kontrol Edilir?
Nisap, zenginlik ölçüsüdür ve genellikle altın üzerinden hesaplanır (80.18 gram). Varlığınızın büyük bir kısmı dolar veya euro ise, nisap kontrolünü nasıl yapacaksınız?
Eğer elinizdeki varlıklar altın, döviz ve TL gibi farklı cinsten ise, hepsi o günkü piyasa değeriyle tek bir para birimine (genellikle yaşanılan ülkenin para birimi olan Türk Lirasına) çevrilerek toplanır. Bulunan toplam rakam, o günkü 80.18 gram altının TL değerinden (Nisap miktarından) yüksekse zekat farz olur.
Örnek Nisap Kontrolü:
- 80.18 gr Altının o günkü değeri: 200.000 TL (Nisap Eşiği)
- Sizin Varlıklarınız:
- 5.000 Euro (5.000 × 35 TL) = 175.000 TL
- 10.000 TL Nakit
- Toplam Varlık = 185.000 TL
Bu senaryoda, dövizleriniz kur artışına rağmen toplam varlığınız 185.000 TL'de kaldığı ve 200.000 TL'lik nisap eşiğini (80.18 gram altın değerini) aşamadığı için size zekat düşmez.
Döviz ve Altının Zekatı Kendi Cinsinden Verilebilir mi?
Zekat hesaplandıktan sonra, çıkan tutarı mutlaka TL olarak vermek zorunda değilsiniz. Zekat, malın kendi cinsinden veya nakit para (TL) karşılığı olarak verilebilir.
Seçenek 1 (Kendi cinsinden vermek): Elinizde 10.000 Dolarınız var ve başka bir varlığınız/borcunuz yok. (Nisabı aştığını varsayıyoruz). 10.000 Doların %2,5'i (1/40'ı) olan 250 Doları bizzat dolar banknotu olarak fakire verebilirsiniz.
Seçenek 2 (TL Karşılığı vermek): Yine 10.000 Doların %2,5'i olan 250 Doları, o günkü kurla TL'ye çevirerek (örneğin 250 $ × 32 TL = 8.000 TL) Türk Lirası olarak verebilirsiniz.
Aynı kural altın için de geçerlidir. 200 gram altını olan bir kişi, 5 gram altını fiziki olarak verebileceği gibi, 5 gram altının güncel parasal karşılığını TL olarak da dağıtabilir.
Araç Üzerinden Hatasız Hesaplama Yapmak
Kur dalgalanmaları sırasında sürekli hesap makinesiyle kur çevrimi yapmak, farklı kurları (altın alış, dolar alış, gümüş alış) toplamak zorlaşabilir. Sitemizdeki Zekat Hesaplama aracımız, bu farklı varlıkları tek bir formda toplayarak süreci çok basit bir hale getirir.
Döviz ve Altın Varlıklarınızı Araca Girme Adımları:
- Önceden güncel kurlara bakarak elinizdeki Dolar, Euro veya diğer dövizlerin toplam TL karşılığını bulun (Örn: 5000 Dolar = 160.000 TL).
- Evinizdeki nakit TL'yi de bu rakamın üzerine ekleyin.
- Bulduğunuz genel nakit toplamını, araçtaki "Nakit / banka" (TL karşılığı) kutusuna yazın.
- Elinizdeki tüm altınların (gram, çeyrek, bilezik) bozdurma değerindeki toplam TL karşılığını bularak "Altın değeri" kutusuna yazın.
- Varsa gümüş yatırımlarınızın TL değerini "Gümüş değeri" kutusuna girin.
- Eğer o yıl ödeyeceğiniz döviz veya TL borcunuz varsa (örneğin 1000 Dolar borç), borcun güncel TL karşılığını bulup "Düşülecek borçlar" kısmına ekleyin.
- Son olarak, o günkü nisap eşiğini (80.18 gram altının TL karşılığı) "Nisap değeri" kutusuna girerek "Hesapla"ya basın.
Sistem, sizin kur çevirimi yaparak girdiğiniz tüm değerleri toplayacak, borçlarınızı düşecek ve nisap kontrolünden geçirerek net TL cinsinden zekat tutarınızı size sunacaktır.
Sonuç:
Enflasyonist ortamlarda varlıkların değeri sürekli değişse de, İslam'ın zekat sistemi, "Değerleme Günü" kuralı ile güncel satın alma gücünü (reel değeri) hedef alarak en adil sonucu ortaya çıkarır. Döviz ve altın birikimlerinizin zekatını kuruşu kuruşuna, pratik bir şekilde ve gönül rahatlığıyla hesaplamak için havl döneminiz geldiğinde Zekat Hesaplama aracımızı rehber edinebilirsiniz. Allah yapacağınız yardımları kabul eylesin!
